MICROFOON VAN DE MAAND MEI 2026

De AEG Type 5 is een heel eigenaardige microfoon, hij stamt waarschijnlijk uit de periode 1925-1930.

Reisz microfoons oefenen een bijzondere aantrekkingskracht op me uit; deze merkwaardige marmeren blokken waren de eerste kwaliteitsmicrofoons die in Europa werden gemaakt en gebruikt.
AEG (Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft) was het moederbedrijf van Telefunken en de voormalige werkgever van Eugen Reisz.

De microfoons die Reisz uitbracht werden verkocht onder de namen Reisz, Telefunken én AEG. De AEG Type 5 is een wel heel apart geval: het bevat niet één, maar twee kamers met koolpoeder, aan elke kant één. Hij werd ook door Reisz zelf uitgebracht als de Reisz Type 105. De microfoon beschikt over een enkele uitgang, waarin de beide signalen gecombineerd zijn. Daarmee is het een 'Janus model', een typering die ik ontleen aan de mythische Romeinse god Janus, van het begin en het einde, openen en sluiten, die twee gezichten had, waarmee hij tegelijkertijd naar het verleden en de toekomst kon kijken.

De AEG Type 5 is dus twee microfoons in één, in een tijd waar die microfoons flink duur waren was dat waarschijnlijk een stuk goedkoper dan twee losse microfoons. Het maakte het ook mogelijk om de microfoon te gebruiken met meerdere personen, ieder aan een kant, wat natuurlijk ook heel handig was. Ik heb er nooit een advertentie voor gezien, maar ik kan me voorstellen dat het een verkoopargument was.

Een andere reden waarom dit model werd uitgebracht is wellicht dat in 1924, Siemens & Halske, een ander dochterbedrijf van AEG, de eerste bandmicrofoons uitbracht, waarvan er eentje een twijzijdig (achtvormig) opnamepatroon had. Deze 'Grosses Bandmikrofon' Rel.mph.1a, werd gebruikt voor vroege Duitse radio uitzendingen, maar bleek nog niet erg betrouwbaar.
De AEG Type 5 kreeg dezelfde opname eigenschappen, met een betrouwbaardere techniek, maar hij werd niet in radio studio's gebruikt, dat was contractueel voorbehouden aan Telefunken. Daarom staat op beide kanten van de microfoon vermeld: 'Nicht Für Drahtlose Übertragung' (niet voor draadloze uitzendingen) De Reiszmicrofoons, geleverd door Telefunken, waren de veiliger keuze voor de Duitse radio en die daarom werden gebruikt tot circa 1930.

Het formaat van de Type 5 is klein: 51 mm hoog, 100 mm breed x 52 mm dik, hij weegt 647 gram. Dat is beduidend minder dan de eerdere Reisz M109, die was 99 x 120 x 35 mm en woog 1,04 Kg.

Op de foto van de bovenkant zijn de vier schroeven te zien die de vulgaten afdekken, die gebruikt werden om de beide kamers met koolstofpoeder te vullen.

Hoe dan ook, de AEG Type 5 is een opmerkelijk ding, dat een mogelijk nog vreemdere navolger kreeg in Nederland, daar werd rond 1935 de Philips 4212 multimicrofoon uitgebracht, met maar liefst vier koolstofkamers met elk een eigen uitgangssignaal, die was bedoeld voor radio en filmopnamen. Deze 4212 heb ik helaas nog nooit ergens gezien, ik ken hem alleen van de folder en oude filmopnamen.

Deze merkwaardige microfoons zijn in de schaduw van de geschiedenis verdwenen, maar het tweezijdig gebruik van de bandmicrofoons was wél een blijvertje. Ook condensator microfoons kregen later capsules met een achtvormig opnamepatroon, opnamen die ermee gemaakt worden laten ook de opnameruimte horen en klinken vaak bijzonder natuurlijk.

Philips maakte ook nog een dynamische microfoon met een tweezijdig opnamepatroon: de 9528, microfoon van de maand november 2018.

Meer modellen zijn te vinden in mijn boek Witnesses of Words. Meer informatie daarover is te vinden op: www.witnessesofwords.com